نوشیدن چای و قهوه داغ چه عوارضی دارد؟ خطرات پنهان نوشیدنی های داغ برای سلامتی
البته این یافته به معنای مضر بودن هر فنجان چای یا قهوه گرم نیست. آنچه اهمیت دارد، دمای نوشیدنی هنگام مصرف، دفعات نوشیدن و مدتزمان تداوم این عادت است. شناخت تفاوت میان نوشیدنی گرم و بیش از حد داغ میتواند به پیشگیری از آسیبهای احتمالی کمک کند.
نوشیدنی داغ از چه دمایی برای بدن خطرناک میشود؟
بر اساس ارزیابی آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC) در سال 2016، نوشیدنیهایی که با دمای بالاتر از 65 درجه سانتیگراد مصرف میشوند، در دسته نوشیدنیهای بسیار داغ قرار میگیرند. این سازمان پس از بررسی مطالعات انسانی و آزمایشگاهی، مصرف چنین نوشیدنیهایی را در گروه 2A یا «احتمالاً سرطانزا برای انسان» طبقهبندی کرد.
با این حال، نباید تصور کرد که نوشیدن مایعات در دمای 64 درجه کاملاً بیخطر است و به محض رسیدن دما به 66 درجه، خطر به شکل ناگهانی افزایش پیدا میکند. عدد 65 درجه یک مرز علمی برای طبقهبندی شواهد است، نه خطی قطعی میان سلامت و بیماری.
پژوهشهای جدیدتر نشان میدهند که خطر آسیب حرارتی ممکن است با افزایش تدریجی دما بیشتر شود. به همین دلیل، خنک شدن نوشیدنی تا دمای کمتر از 60 درجه سانتیگراد میتواند یک اقدام احتیاطی منطقی باشد.
نکته مهم دیگر این است که دمای آب هنگام دم کردن چای یا قهوه با دمای نوشیدنی هنگام خوردن آن تفاوت دارد. برای مثال، ممکن است تهیه یک نوشیدنی به آب بسیار داغ نیاز داشته باشد، اما این موضوع به معنای لزوم نوشیدن فوری آن نیست.
سوختگی زبان و دهان؛ نخستین عارضه نوشیدن مایعات بسیار داغ
یکی از شایعترین پیامدهای نوشیدن چای یا قهوه بیش از حد داغ، سوختگی بافتهای حساس داخل دهان است. زبان، سقف دهان و مخاط داخلی گونهها به حرارت حساساند و تماس با مایعات بسیار داغ میتواند به سلولهای سطحی آنها آسیب بزند.
این سوختگی ممکن است با سوزش ناگهانی شروع شود و سپس به درد، قرمزی، تورم یا حساسیت هنگام غذا خوردن منجر شود. در موارد شدیدتر، تاول یا تغییر رنگ بافت نیز امکانپذیر است.
یکی از پیامدهای آزاردهنده سوختگی زبان، اختلال موقت در حس چشایی است. تماس با حرارت زیاد میتواند به ساختارهای مرتبط با حس چشایی آسیب بزند و باعث شود فرد برای مدتی طعم غذاها را متفاوت یا ضعیفتر احساس کند.
به گفته متخصصان کلینیک کلیولند، بیشتر سوختگیهای خفیف زبان طی چند روز تا حدود دو هفته بهبود پیدا میکنند. با این حال، آسیبهای عمیقتر ممکن است با مشکلاتی مانند دشواری غذا خوردن یا عفونت همراه شوند.
اگر دهان بر اثر نوشیدنی داغ سوخته است، بهتر است تا زمان بهبود از غذاهای تند، بسیار شور، اسیدی و داغ پرهیز شود. این مواد میتوانند بافت آسیبدیده را تحریک کرده و درد را افزایش دهند.
آیا نوشیدن چای داغ باعث سرطان مری میشود؟
مهمترین نگرانی درباره مصرف مداوم نوشیدنیهای بسیار داغ، ارتباط آن با افزایش خطر سرطان مری است.
مری لولهای عضلانی است که غذا و مایعات را از گلو به معده منتقل میکند. سطح داخلی این اندام با لایهای از سلولها پوشیده شده که در برابر عوامل آسیبرسان، از جمله حرارت شدید، حساس هستند.
وقتی فرد بهطور مرتب نوشیدنی بسیار داغ مینوشد، بافت پوشاننده مری در معرض تماسهای مکرر با گرما قرار میگیرد. یکی از توضیحهای علمی مطرحشده این است که آسیب حرارتی تکرارشونده و فرایند ترمیم بافت ممکن است در طول زمان زمینه تغییرات غیرطبیعی سلولی را فراهم کند.
شواهد موجود بیشتر به ارتباط مصرف نوشیدنیهای داغ با نوعی سرطان به نام کارسینوم سلول سنگفرشی مری اشاره دارند. در مقابل، ارتباط مشابهی با نوع دیگری از سرطان مری، یعنی آدنوکارسینوم، بهطور قانعکننده مشاهده نشده است.
یافتههای مهم پژوهشگران ایرانی درباره چای داغ
یکی از مطالعات معتبر در این زمینه، پژوهش آیندهنگر کوهورت گلستان در شمالشرق ایران است.
در این پژوهش، عادت نوشیدن چای بیش از 50 هزار نفر در محدوده سنی 40 تا 75 سال بررسی شد. پژوهشگران دمای چای مصرفی شرکتکنندگان را اندازهگیری کردند و وضعیت سلامت آنها را برای مدت میانه حدود 10 سال پیگیری کردند.
نتایج نشان داد:
نوشیدن چای با دمای 60 درجه سانتیگراد یا بیشتر، در مقایسه با دمای کمتر از 60 درجه، با حدود 41 درصد افزایش خطر نسبی سرطان سلول سنگفرشی مری همراه بود.
افرادی که چای بسیار داغ را ترجیح میدادند، در مقایسه با مصرفکنندگان چای سرد یا ولرم، بیش از دو برابر خطر نسبی ابتلا داشتند.
مصرف روزانه دستکم 700 میلیلیتر چای با دمای 60 درجه یا بالاتر، در مقایسه با نوشیدن کمتر از 700 میلیلیتر چای زیر 60 درجه، با حدود 90 درصد افزایش خطر نسبی همراه بود.
این مطالعه در مجله معتبر International Journal of Cancer منتشر شد و اهمیت ویژهای داشت؛ زیرا دمای چای را بهصورت عینی اندازهگیری کرده بود، نه اینکه صرفاً به توصیف افراد از داغ بودن نوشیدنی اکتفا کند.
البته افزایش خطر نسبی به معنای آن نیست که به همان نسبت از تمام مصرفکنندگان چای داغ به سرطان مبتلا میشوند. این اعداد تفاوت خطر میان گروههای مورد مطالعه را نشان میدهند و نمیتوان از آنها احتمال قطعی بیماری برای یک فرد را محاسبه کرد.
یافتههای تازه یک پژوهش بزرگ در سال 2026
پژوهشی که در سپتامبر 2026 بهصورت آنلاین در International Journal of Cancer منتشر شد، شواهد تازهای درباره ارتباط دمای نوشیدنیها با سرطان مری ارائه کرد.
پژوهشگران دانشگاه آکسفورد اطلاعات 977 هزار و 282 بزرگسال بریتانیایی را از دو مطالعه بزرگ جمعیتی تحلیل کردند.
نتایج نشان داد افرادی که نوشیدنیهای خود را «بسیار داغ» مصرف میکردند، در مقایسه با کسانی که نوشیدنی «گرم» را ترجیح میدادند، پس از در نظر گرفتن تعداد دفعات مصرف، حدود 3.17 برابر خطر نسبی بیشتری برای ابتلا به کارسینوم سلول سنگفرشی مری داشتند.
همچنین مصرف شش فنجان یا بیشتر نوشیدنی گرم یا داغ در روز، پس از تعدیل اثر دمای ترجیحی، با افزایش خطر نسبی این نوع سرطان همراه بود. در این مطالعه ارتباط روشنی میان دمای بسیار بالای نوشیدنی و آدنوکارسینوم مری مشاهده نشد.
با وجود حجم گسترده پژوهش، باید توجه داشت که دمای ترجیحی نوشیدنیها بر اساس پاسخ خود شرکتکنندگان ثبت شده بود و این تحقیق نیز از نوع مشاهدهای بود؛ بنابراین بهتنهایی اثباتکننده رابطه علت و معلولی نیست.
مجموع این یافتهها نشان میدهد که نگرانی درباره نوشیدنیهای بسیار داغ صرفاً یک توصیه قدیمی یا باور عمومی نیست و پشتوانه علمی قابل توجهی دارد.
چرا حرارت زیاد میتواند به مری آسیب برساند؟
برای درک تأثیر نوشیدنیهای بسیار داغ بر دستگاه گوارش، باید به ساختار بافت پوشاننده مری توجه کرد.
سطح داخلی مری از سلولهایی تشکیل شده است که وظیفه محافظت از بافتهای زیرین را بر عهده دارند. این سلولها در شرایط طبیعی مرتب نوسازی میشوند، اما تماس با گرمای شدید میتواند به آنها آسیب برساند.
در مواردی که نوشیدنی بیش از حد داغ باشد، احتمال بروز التهاب و آسیب مستقیم به مخاط مری وجود دارد. در آسیبهای حرارتی شدید، حتی ممکن است زخم و تغییرات قابل مشاهده در آندوسکوپی ایجاد شود.
پزشکان در گزارشهای بالینی مواردی از سوختگی مری بر اثر نوشیدن مایعات بسیار داغ را ثبت کردهاند که با درد هنگام بلع، دشواری در قورت دادن و احساس سوزش پشت استخوان جناغ همراه بوده است.
از سوی دیگر، تماس مکرر با حرارت ممکن است با ایجاد آسیبهای پیدرپی و تحریک فرایند ترمیم بافت، در افزایش خطر تغییرات سلولی نقش داشته باشد. با این حال، سازوکار دقیق تبدیل آسیب حرارتی مزمن به سرطان هنوز بهطور کامل روشن نشده است.
بنابراین باید میان دو موضوع تفاوت گذاشت: سوختگی حاد مری که ممکن است پس از یک تماس شدید با مایع داغ رخ دهد، و افزایش خطر بلندمدت سرطان که در مطالعات جمعیتی با عادت نوشیدن مکرر مایعات داغ ارتباط داشته است.
نوشیدن چای داغ خطرناکتر است یا قهوه داغ؟
یکی از پرسشهای رایج این است که آیا چای داغ در مقایسه با قهوه داغ آسیب بیشتری به مری وارد میکند؟
بررسیهای علمی نشان میدهند که در ارتباط میان نوشیدنیهای بسیار داغ و سرطان مری، دمای مصرف احتمالاً نقش مهمتری از نوع نوشیدنی دارد.
در ارزیابی سال 2016 آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان، شواهد کافی برای طبقهبندی خود قهوه بهعنوان یک عامل سرطانزا وجود نداشت؛ اما مصرف هر نوع نوشیدنی با دمای بسیار بالا در گروه عوامل احتمالاً سرطانزا قرار گرفت.
پژوهش بزرگ سال 2026 در بریتانیا نیز نشان داد ارتباط دمای نوشیدنی با سرطان سلول سنگفرشی مری، در میان افرادی که بیشتر چای مینوشیدند و کسانی که قهوه مصرف میکردند، الگوی نسبتاً مشابهی داشت.
در نتیجه، نمیتوان گفت قهوه داغ ذاتاً بیخطرتر از چای داغ است یا برعکس. یک فنجان چای، قهوه، دمنوش یا حتی آب ساده، اگر در دمای بسیار بالا نوشیده شود، میتواند بافتهای حساس دهان و مری را در معرض آسیب حرارتی قرار دهد.
این نکته درباره سوپهای رقیق و سایر مایعات غذایی داغ نیز اهمیت دارد.
آیا نوشیدن آب داغ هم عوارض دارد؟
برخی افراد به دلایل مختلف، از جمله باور به فواید آب گرم برای هضم غذا، عادت دارند آب را با دمای بسیار بالا بنوشند.
نوشیدن آب در دمای مناسب معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند؛ اما تصور اینکه آب بسیار داغ به دلیل نداشتن کافئین یا ترکیبات چای و قهوه کاملاً بیضرر است، درست نیست.
آب نیز میتواند در صورت بالا بودن دمای مصرف باعث سوختگی دهان، گلو یا مری شود. حتی در مطالعات آزمایشگاهی بررسیشده توسط IARC، آب بسیار داغ نیز از نظر ایجاد آسیب حرارتی مورد توجه قرار گرفته است.
برای بهرهمندی از مزایای معمول نوشیدن آب، نیازی به مصرف آن در دمای سوزان نیست. آب ولرم میتواند بدون خطر سوختگی، نیاز بدن به مایعات را تأمین کند.
عوارض نوشیدنیهای بیش از حد داغ برای گلو و بلع
آسیب ناشی از حرارت همیشه به زبان و مری محدود نمیشود. در موارد شدید، نوشیدنی بسیار داغ ممکن است به بافتهای گلو نیز آسیب برساند.
نشانههای احتمالی چنین آسیبی عبارتاند از درد گلو، احساس سوزش، گرفتگی صدا و درد هنگام بلع. در سوختگیهای شدیدتر، التهاب و تورم بافتها میتواند عبور غذا یا حتی جریان هوا را با مشکل روبهرو کند.
البته این عوارض شدید، پیامد معمول نوشیدن یک فنجان چای کمی داغ نیستند و بیشتر در تماس با مایعات با حرارت بسیار بالا مطرح میشوند.
نکته مهم این است که اگر پس از نوشیدن مایع بسیار داغ، فرد دچار دشواری تنفس، ناتوانی در بلع، آبریزش غیرعادی دهان یا گرفتگی صدای همراه با علائم شدید شود، باید فوراً برای دریافت خدمات اورژانسی اقدام کند.
خطر نوشیدنیهای داغ برای کودکان بیشتر است؟
کودکان به دلیل سن پایینتر و توانایی محدودتر در تشخیص و کنترل دمای نوشیدنیها، بیشتر در معرض حوادث ناشی از مایعات داغ قرار میگیرند.
برای مثال، کودکی ممکن است بدون توجه به دمای چای، شیر یا سوپ، آن را سریع بنوشد یا ظرف حاوی مایع داغ را روی خود بریزد.
مراکز معتبر سلامت کودکان توصیه میکنند والدین پیش از دادن نوشیدنی یا غذای گرم به کودک، دمای آن را بررسی کنند و اطمینان یابند که مایع گرم است، نه داغ و سوزان.
همچنین چای و قهوه تازهدم باید دور از دسترس کودکان قرار بگیرند؛ زیرا مایعات داغ حتی مدتی پس از آماده شدن نیز میتوانند باعث سوختگی جدی پوست شوند.
بعد از سوختن زبان با چای داغ چه کنیم؟
بسیاری از افراد حداقل یک بار هنگام نوشیدن چای، قهوه یا سوپ داغ دچار سوختگی زبان شدهاند. اگر سوختگی خفیف باشد، معمولاً میتوان با چند اقدام ساده درد را کاهش داد و از تحریک بیشتر بافت جلوگیری کرد.
دهان را خنک کنید: نوشیدن جرعههای کوچک آب خنک یا گرداندن آرام آب خنک در دهان میتواند سوزش را کاهش دهد.
از خوراکیهای تحریککننده فاصله بگیرید: غذاهای تند، ترش، شور، سفت و بسیار داغ ممکن است درد را تشدید کنند.
غذاهای نرم و خنک مصرف کنید: خوراکیهایی که به جویدن زیاد نیاز ندارند، معمولاً فشار کمتری به بافت آسیبدیده وارد میکنند.
مراقب تغییرات غیرعادی باشید: اگر درد شدید است، تاول ایجاد شده، نشانههای عفونت وجود دارد یا سوزش پس از 10 تا 14 روز برطرف نشده است، مراجعه به پزشک یا دندانپزشک ضروری است.
این توصیهها بر اساس راهنمای مراقبت از سوختگی دهان در کلینیک کلیولند هستند.
نباید برای درمان سوختگی دهان از روشهای خانگی نامطمئن یا مواد تحریککننده استفاده کرد. همچنین اگر مشکل اصلی در گلو یا مری باشد، مراقبتهای معمول از سوختگی سطحی زبان لزوماً کافی نیست.
چگونه چای و قهوه را با دمای مناسب بنوشیم؟
خوشبختانه برای کاهش احتمال آسیب ناشی از نوشیدنیهای داغ، لازم نیست از چای و قهوه صرفنظر کنیم. تغییر چند عادت کوچک میتواند تماس دهان و مری با حرارت شدید را کمتر کند.
پیش از نوشیدن کمی صبر کنید
سادهترین راه این است که پس از ریختن چای یا قهوه در فنجان، اجازه دهید دمای آن کاهش پیدا کند.
در پژوهش کوهورت گلستان، افرادی که کمتر از دو دقیقه پس از ریختن چای آن را مینوشیدند، در مقایسه با افرادی که شش دقیقه یا بیشتر صبر میکردند، خطر نسبی بیشتری برای سرطان سلول سنگفرشی مری داشتند.
البته این یافته به معنای وجود یک زمان انتظار ثابت و ایمن برای همه نوشیدنیها نیست. سرعت خنک شدن مایعات به عواملی مانند حجم نوشیدنی، جنس فنجان، دمای محیط و وجود درپوش بستگی دارد.
دمای نوشیدنی را ملاک قرار دهید، نه بخار آن را
بلند شدن بخار از فنجان بهتنهایی نشان نمیدهد که نوشیدنی دقیقاً چند درجه حرارت دارد.
اگر عادت به مصرف نوشیدنیهای بسیار داغ دارید، استفاده از دماسنج مناسب مواد غذایی میتواند برای شناخت محدوده دمایی نوشیدنی مفید باشد. رساندن دمای مصرف به کمتر از 60 درجه سانتیگراد، بر اساس یافتههای پژوهشگران کوهورت گلستان، یک اقدام احتیاطی معقول است.
برای خنک شدن نوشیدنی از فنجان مناسب استفاده کنید
ظروف عایق حرارت و ماگهای دربسته میتوانند نوشیدنی را برای مدت طولانی داغ نگه دارند. به همین دلیل، بهتر است پیش از نوشیدن چای یا قهوه از این ظروف، از مناسب بودن دمای مایع اطمینان حاصل کنید.
در صورت تمایل میتوان نوشیدنی را در ظرف دیگری ریخت تا فرصت بیشتری برای خنک شدن داشته باشد. افزودن شیر یا آب با دمای پایینتر نیز میتواند دمای نهایی را کاهش دهد؛ البته مقدار کاهش دما به حجم و دمای مواد بستگی دارد.
نوشیدن سریع را به یک عادت تبدیل نکنید
نوشیدن شتابزده مایعات تازهدم ممکن است فرصت تشخیص دمای نامناسب را کاهش دهد.
بهتر است پیش از نوشیدن مقدار زیاد، از دمای مناسب مایع مطمئن شوید. اگر اولین تماس نوشیدنی با لب یا زبان احساس سوختگی ایجاد میکند، مصرف آن را تا خنکتر شدن به تعویق بیندازید.
چه زمانی عوارض نوشیدنی داغ نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
هر سوزش کوتاهمدت دهان یا گلو نشانه بیماری جدی نیست. با این حال، برخی علائم را نباید به حساب نوشیدن چای داغ گذاشت و نادیده گرفت.
اگر فرد بهطور مکرر هنگام بلع غذا دچار مشکل میشود، احساس گیر کردن غذا در گلو یا قفسه سینه دارد، بدون دلیل مشخص وزن کم میکند یا از سوزش سردل مداوم رنج میبرد، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کند.
این علائم میتوانند دلایل گوناگونی داشته باشند و لزوماً نشانه سرطان نیستند، اما گاهی در بیماریهای مری، از جمله سرطان مری، نیز دیده میشوند.
سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) بر اهمیت بررسی مشکلات بلع، کاهش وزن بدون علت و سوزش سردل مداوم تأکید میکند.
باورهای رایج درباره نوشیدنیهای داغ؛ کدام درست است؟
آیا هر روز چای داغ خوردن حتماً باعث سرطان میشود؟
خیر. ارتباط مشاهدهشده میان مصرف مکرر نوشیدنیهای بسیار داغ و افزایش خطر سرطان مری به معنای ابتلای قطعی مصرفکنندگان نیست. سرطان یک بیماری چندعاملی است و عواملی مانند دخانیات، مصرف الکل و شرایط فردی نیز در خطر ابتلا نقش دارند.
آیا چای ولرم همان خطر چای بسیار داغ را دارد؟
شواهد موجود چنین موضوعی را تأیید نمیکنند. در پژوهشها، خطر بیشتر عمدتاً با مصرف نوشیدنیها در دماهای بالاتر ارتباط داشته است. البته هنوز نمیتوان یک دمای کاملاً بدون خطر را برای همه افراد تعیین کرد.
آیا فوت کردن چای داغ کافی است؟
فوت کردن ممکن است به خنک شدن سطح نوشیدنی کمک کند، اما تضمین نمیکند که تمام حجم آن به دمای مناسب رسیده باشد. صبر کردن و اطمینان از خنک شدن نوشیدنی روش مطمئنتری است.
آیا نوشیدن یک جرعه چای خیلی داغ خطر سرطان دارد؟
از یک جرعه اتفاقی نمیتوان نتیجه گرفت که خطر سرطان فرد بهطور قابل اندازهگیری افزایش یافته است. نگرانی اصلی پژوهشها درباره الگوهای مصرف مداوم در طول سالهاست. با این حال، همان یک جرعه نیز اگر بسیار داغ باشد، ممکن است سوختگی حاد ایجاد کند.
آیا نوشیدن چای داغ باعث زخم معده میشود؟
شواهد معتبر موجود عمدتاً بر آسیب حرارتی دهان و مری و ارتباط مصرف مکرر نوشیدنی بسیار داغ با سرطان مری متمرکز هستند. نمیتوان بر اساس این یافتهها ادعا کرد که نوشیدن چای داغ یکی از علتهای اثباتشده زخم معده است.
سخن پایانی
لذت نوشیدن یک فنجان چای تازهدم یا قهوه خوشعطر را نمیتوان انکار کرد، اما قرار نیست برای بهره بردن از این لذت، دهان و مری را در معرض حرارت سوزان قرار دهیم.
پژوهشهای معتبر، از مطالعات انجامشده در ایران گرفته تا بررسیهای گسترده جمعیتی در بریتانیا، نشان دادهاند که مصرف مکرر نوشیدنیهای بسیار داغ با افزایش خطر نوع خاصی از سرطان مری ارتباط دارد. علاوه بر این، سوختگی زبان، آسیب مخاط دهان و التهاب حرارتی گلو و مری از پیامدهای شناختهشده تماس با مایعات بیش از حد داغ هستند.
بهترین تصمیم، کنار گذاشتن چای و قهوه نیست؛ بلکه تغییر دمای نوشیدن آنهاست. اجازه دهید نوشیدنی کمی خنک شود و سپس با آرامش از طعم آن لذت ببرید. همین تغییر ساده میتواند احتمال سوختگی را کاهش دهد و از نظر پیشگیری بلندمدت نیز اقدامی منطقی باشد.
به "نوشیدن چای و قهوه داغ چه عوارضی دارد؟ خطرات پنهان نوشیدنی های داغ برای سلامتی" امتیاز دهید
دیدگاه های مرتبط با "نوشیدن چای و قهوه داغ چه عوارضی دارد؟ خطرات پنهان نوشیدنی های داغ برای سلامتی"