10 مکان واقعی که اودیسئوس در سفر افسانه ای خود از گذشته است
به گزارش ذهن خاکستری، فیلم ادیسه (The Odyssey) به کارگردانی کریستوفر نولان که به زودی اکران می گردد، اقتباسی تازه از شاهکار حماسی هومر است؛ داستانی که در آن اودیسئوس با بازی مت دیمون، پس از انتها جنگ تروآ راهی خانه می گردد، اما دخالت خدایان، سفر کوتاه او را به ماجراجویی پرخطری تبدیل می نماید که یک دهه طول می کشد. او در این مسیر با جزیره های اسرارآمیز، موجودات افسانه ای و سرزمین هایی روبه رو می گردد که قرن ها فکر خوانندگان و پژوهشگران را به خود مشغول نموده اند.
هرچند ادیسه یک روایت اسطوره ای است و نمی توان آن را گزارش دقیقی از تاریخ دانست، اما بسیاری از پژوهشگران معتقدند هومر در توصیف مکان ها از جغرافیای واقعی مدیترانه الهام گرفته است. اگر این فرض درست باشد، اودیسئوس دقیقا از کدام منطقه ها عبور نموده است؟ در ادامه، مشهورترین نظریه ها درباره مکان های واقعی این سفر افسانه ای را مرور می کنیم.
خواندنی ها
برترین اقتباس های سینمایی ادیسه که باید قبل از فیلم نولان ببینید
1. ایتاکا
در ادیسه: ایتاکا افسانه ای
در دنیای واقعی: جزیره ایتاکا، یونان
ایتاکا زادگاه اودیسئوس و مقصد نهایی سفر او است؛ جزیره ای کوچک، کوهستانی و دورافتاده که با وجود سادگی، برای ساکنانش ارزش بسیاری دارد. بیشتر پژوهشگران معتقدند ایتاکای امروزی همان جزیره ای است که هومر از آن نام برده و این نام از دوران باستان تا امروز حفظ شده است.
در نقاط مختلف جزیره، کتیبه هایی با نام اودیسئوس پیدا شده که نشان می دهد یونانیان دوران کلاسیک، صرف نظر از واقعی یا افسانه ای بودن این شخصیت، ایتاکا را زادگاه او می دانستند.
ایتاکای امروزی یکی از جزایر ایونی یونان است و پیشینه سکونت در آن به تمدن موکنای، میان سال های 1600 تا 1100 پیش از میلاد، می رسد. بعضی باستان شناسان معتقدند محوطه ای که امروز با نام مدرسه هومر شناخته می گردد، ممکن است بقایای همان کاخ موکنایی باشد که در ادیسه توصیف شده است.
اگر به این جزیره سفر کنید، می توانید از غار نیمف ها تماشا کنید؛ جایی که گفته می گردد اودیسئوس گنجینه های خود را در آن پنهان نموده بود. کوه نریتون نیز یکی از برترین چشم میزانای جزیره را پیش روی گردشگران قرار می دهد.
2. تروآ
در ادیسه: تروآ افسانه ای
در دنیای واقعی: حصارلیک، ترکیه
ماجراجویی اودیسئوس از تروآ شروع می گردد؛ شهری که جنگ معروف تروآ در آن رخ داد. امروزه بیشتر باستان شناسان بر این باورند که این شهر همان محوطه باستانی حصارلیک در شمال غرب ترکیه است؛ جایی که هاینریش شلیمان در قرن نوزدهم کاوش های مشهور خود را انجام داد.
کاوش های باستان شناسی نشان داده اند که حصارلیک از لایه های متعدد شهری تشکیل شده و قدمت بعضی از آن ها به حدود سه هزار سال پیش از میلاد می رسد. بر اساس روایت هومر، جنگ تروآ احتمالا در قرن دوازدهم پیش از میلاد اتفاق افتاده است.
در میان این لایه ها، تروآ 6 و تروآ 7 که به عصر برنز تعلق دارند، محتمل ترین گزینه ها برای تروآی هومر به شمار می روند.
امروز بازدیدنمایندگان می توانند در میان دیوارهای بزرگ شهر، بقایای خانه های باستانی و محوطه تاریخی تروآ قدم بزنند. موزه تروآ نیز در نزدیکی این محوطه قرار گرفته است و مجموعه ای ارزشمند از آثار کشف شده در این منطقه را به نمایش می گذارد.
3. ایسماروس
در ادیسه: ایسماروس افسانه ای
در دنیای واقعی: مارونیا، یونان
پس از ترک تروآ، اودیسئوس و همراهانش به شهر ایسماروس، محل زندگی قوم کیکون ها، حمله می نمایند. آن ها در ابتدا پیروز می شوند، اما کیکون ها خیلی زود ضدحمله می زنند و شمار زیادی از افراد اودیسئوس را می کشند. این شکست، نخستین هشدار جدی درباره سختی های سفری است که پیش روی او قرار گرفته است.
بسیاری از پژوهشگران ایسماروس را همان شهر باستانی مارونیا در منطقه تراکیه یونان می دانند. بر اساس اسطوره های یونانی، این شهر در قرن هفتم پیش از میلاد به دست کاهنی به نام مارون، فرزند دیونیسوس، بنیان گذاشته شد و بعدها به یکی از مراکز مهم تجارت تبدیل شد. البته شواهد باستان شناسی نشان می دهد این منطقه پیش از آن نیز مسکونی بوده و احتمالا در روزگار هومر اهمیت زیادی داشته است.
مارونیا در دنیا باستان به خاطر نوشیدنی محلی مشهورش شناخته می شد؛ همان نوشیدنی محلیی که اودیسئوس بعدها برای مست کردن پولیفموس، غول یک چشم، از آن استفاده می نماید.
امروزه بازدیدنمایندگان می توانند از ویرانه های تئاتر باستانی، آکروپولیس و بقایای دیوارهای شهر تماشا نمایند. کوه ایسماروس نیز منظره ای تماشایی از دریای اژه دارد و تاکستان های اطراف آن همچنان به فراوری نوشیدنی محلی های باکیفیت مشغول هستند.
4. سرزمین لوتوس خواران
در ادیسه: سرزمین لوتوس خواران افسانه ای
در دنیای واقعی: جزیره جربه، تونس
پس از ترک ایسماروس، بادهای سهمگین کشتی اودیسئوس را از مسیر اصلی منحرف می نمایند. به جای آنکه به سمت شمال و ایتاکا حرکت نمایند، به سواحل شمال آفریقا می رسند؛ جایی که با مردمانی روبه رو می شوند که از میوه گیاهی به نام لوتوس تغذیه می نمایند. هر کس از این میوه بخورد، میل بازگشت به خانه را از دست می دهد و گذشته خود را فراموش می نماید. اودیسئوس ناچار می گردد همراهانش را به زور به کشتی بازگرداند تا برای همواره در آن جزیره نمانند.
بسیاری از پژوهشگران، سرزمین لوتوس خواران را با جزیره جربه در تونس یکی می دانند. این جزیره از دوران باستان محل زندگی اقوام مختلف، از جمله فنیقی ها، رومی ها و بربرها بوده است.
جربه امروز بیشتر به خاطر سواحل شنی، بازارهای سنتی و بناهای تاریخی خود شناخته می گردد. کنیسه تاریخی الغریبه که بیش از دو هزار و پانصد سال قدمت دارد، از مشهورترین جاذبه های آن به شمار می رود. گردشگران بعلاوه می توانند از قلعه های قدیمی و معماری منحصربه فرد جزیره تماشا نمایند؛ معماری که هنوز هم ردپای تاریخ چند هزار ساله این منطقه را در خود حفظ نموده است.
5. جزیره سیکلوپ ها
در ادیسه: سرزمین سیکلوپ ها
در دنیای واقعی: سیسیل، ایتالیا
در ادیسه، هر بار که اودیسئوس از خطری جان سالم به در می برد، ماجرایی خطرناک تر انتظارش را می کشد. پس از ترک سرزمین لوتوس خواران، او و همراهانش وارد جزیره سیکلوپ ها می شوند؛ سرزمینی که غول های یک چشم در آن زندگی می نمایند.
مشهورترین ساکن این جزیره، پولیفموس است؛ غولی که اودیسئوس با نقشه ای هوشمندانه او را مست می نماید و سپس چشمش را کور می نماید تا بتواند از غار او فرار کند. این بخش، یکی از شناخته شده ترین و محبوب ترین قسمت های ادیسه به شمار می رود.
بسیاری از پژوهشگران، به ویژه با توجه به وجود کوه اتنا و چشم میزانای آتشفشانی، سیسیل را همان سرزمین سیکلوپ ها می دانند. جزایر آیولین در شمال سیسیل نیز با غارها و صخره های بزرگ خود، شباهت زیادی به توصیف های هومر دارند.
گردشگران امروز می توانند از غاری که مردم محلی آن را غار پولیفموس می نامند تماشا نمایند. سیسیل بعلاوه یکی از غنی ترین منطقه ها ایتالیا از نظر آثار باستانی است و مکان هایی مانند دره معابد در آگریجنتو، شکوه تمدن یونان باستان را به نمایش می گذارند.
6. ائولیا
در ادیسه: ائولیا افسانه ای
در دنیای واقعی: جزایر ائولی، ایتالیا
آیولوس، فرمانروای بادها، برای یاری به اودیسئوس کیسه ای به او می دهد که همه بادهای مخالف در آن زندانی شده اند و فقط باد موافق برای رساندن کشتی به ایتاکا آزاد است.
اما وقتی مقصد تقریبا در دسترس قرار می گیرد، خدمه اودیسئوس تصور می نمایند داخل کیسه گنج پنهان شده است. آن را باز می نمایند و بادهای سهمگین آزاد می شوند؛ اتفاقی که کشتی را بار دیگر از مسیر بازگشت دور می نماید و تمام زحمت های اودیسئوس را بر باد می دهد.
پژوهشگران معتقدند ائولیا همان جزایر آتشفشانی ائولی در شمال سیسیل است. این مجمع الجزایر از دوران پیش از تاریخ محل سکونت انسان بوده و در روزگار باستان یکی از مراکز مهم تجارت دریایی به شمار می رفت.
امروزه جزایر ائولی در لیست میراث دنیای یونسکو قرار دارند و به خاطر منظره ها آتشفشانی، چشمه های آب گرم و آثار تاریخی خود معروفیت دارند. ویرانه های قلعه لیپاری، آتشفشان فعال استرومبولی و سواحل شن سیاه جزیره وولکانو، از مهم ترین تماشای های این منطقه هستند.
7. تلپیلوس
در ادیسه: تلپیلوس افسانه ای
در دنیای واقعی: فورمیا، ایتالیا
تلپیلوس، سرزمین لستریگون ها، یکی از مرگبارترین توقفگاه های سفر اودیسئوس است. ساکنان این سرزمین، غول هایی آدم خوار هستند که با پرتاب تخته سنگ به سمت کشتی ها، تقریبا تمام ناوگان او را نابود می نمایند. در انتها این حمله، فقط کشتی اودیسئوس پیروز به فرار می گردد.
هومر بندر این سرزمین را به شکل خلیجی باریک با دیواره های بلند توصیف می نماید؛ تصویری که بسیاری از پژوهشگران را به این نتیجه رسانده است که تلپیلوس می تواند همان شهر ساحلی فورمیا در ایتالیا باشد.
فورمیا که میان رم و ناپل قرار گرفته، از دوران روم باستان یکی از مهم ترین بنادر منطقه بود و در امتداد جاده تاریخی آپیا قرار داشت. البته بعضی پژوهشگران معتقدند پیش از رومی ها نیز این منطقه سکونتگاه مهمی بوده و احتمالا هومر آن را می شناخته است.
امروز گردشگران می توانند از آرامگاه باشکوه سیسرون، بقایای قنات های رومی، ویلاهای تاریخی و ساحل زیبای گائتا تماشا نمایند؛ منطقه ای که منظره آن شباهت زیادی به بندر توصیف شده در ادیسه دارد.
8. جزیره آئایا
در ادیسه: آئایا افسانه ای
در دنیای واقعی: کوه چیرچئو، ایتالیا
پس از فرار از دست لستریگون ها، اودیسئوس و همراهانش به جزیره آئایا می رسند؛ سرزمینی که جادوگر مشهور، سیرسه، در آن زندگی می نماید. سیرسه با جادوی خود تعدادی از یاران اودیسئوس را به خوک تبدیل می نماید، اما اودیسئوس با یاری هرمس در برابر طلسم او مقاومت می نماید و انتها پیروز می گردد همراهانش را نجات دهد. با این حال، او و افرادش نزدیک به یک سال در جزیره سیرسه می مانند.
بسیاری از پژوهشگران، کوه چیرچئو در ساحل غربی ایتالیا را همان جزیره آئایا می دانند. این منطقه در گذشته به علت بالا بودن سطح آب، ظاهری جزیره مانند داشته و بعدها با عقب نشینی دریا به خشکی متصل شده است. همین ویژگی باعث شده بسیاری تصور نمایند توصیف هومر از آئایا با این منطقه همخوانی دارد.
پارک ملی چیرچئو که امروزه این کوه بخشی از آن است، یکی از زیباترین منطقه ها طبیعی ایتالیا به شمار می رود. جنگل های انبوه، مسیرهای پیاده روی، غارهای طبیعی و چشم میزانای ساحلی، این منطقه را به مقصدی محبوب برای طبیعت گردان تبدیل نموده است.
9. تنگه اسکیلا و کاریبدیس
در ادیسه: تنگه اسکیلا و کاریبدیس
در دنیای واقعی: تنگه مسینا، ایتالیا
یکی از مشهورترین بخش های ادیسه زمانی رقم می خورد که اودیسئوس ناچار می گردد کشتی خود را از میان دو خطر مرگبار عبور دهد؛ از یک سو اسکیلا، هیولایی شش سر که ملوانان را شکار می نماید و از سوی دیگر کاریبدیس، گردابی بزرگ که می تواند هر کشتی را به کام خود بکشد.
بیشتر پژوهشگران این بخش از داستان را الهام گرفته از تنگه مسینا می دانند؛ آبراه باریکی که جزیره سیسیل را از سرزمین اصلی ایتالیا جدا می نماید. جریان های شدید آب، گرداب های خطرناک و تغییر ناگهانی شرایط دریا، از گذشته عبور از این تنگه را سخت نموده بود و همین موضوع می توانسته الهام بخش روایت هومر باشد.
امروزه تنگه مسینا یکی از مهم ترین مسیرهای دریایی ایتالیا است، اما هنوز هم جریان های پیچیده آب و تغییرات ناگهانی آن، مورد توجه دریانوردان قرار گرفته است. در امتداد ساحل نیز شهرهای تاریخی و منظره ها زیبای دریای مدیترانه، این منطقه را به یکی از تماشای ترین نقاط جنوب ایتالیا تبدیل نموده اند.
10. جزیره تریناکیا
در ادیسه: تریناکیا افسانه ای
در دنیای واقعی: سیسیل، ایتالیا
یکی از آخرین توقفگاه های اودیسئوس، جزیره تریناکیا است؛ سرزمینی که گله های مقدس خدای خورشید، هلیوس، در آن نگهداری می شوند. اودیسئوس بارها به همراهانش هشدار می دهد که به این حیوانات دست نزنند، اما گرسنگی انتها بر آن ها غلبه می نماید و تعدادی از گاوهای مقدس را قربانی می نمایند.
خشم هلیوس باعث می گردد زئوس با فرستادن طوفانی سهمگین، کشتی اودیسئوس را نابود کند. همه همراهان او جان خود را از دست می دهند و فقط اودیسئوس زنده می ماند تا سفر پرماجرایش را ادامه دهد.
بسیاری از پژوهشگران تریناکیا را همان جزیره سیسیل می دانند. حتی نام باستانی سیسیل، تریناکریا، شباهت زیادی به نامی دارد که هومر در ادیسه به کار برده است. شکل مثلثی جزیره نیز با توصیف های متون باستانی همخوانی دارد.
سیسیل امروز یکی از محبوب ترین مقاصد گردشگری مدیترانه است. از آتشفشان فعال اتنا و شهرهای تاریخی گرفته تا سواحل زیبا، معابد یونانی و بازارهای قدیمی، این جزیره مجموعه ای از تاریخ، طبیعت و فرهنگ را در کنار هم به نمایش می گذارد.
اینکه هومر هنگام سرودن ادیسه تا چه میزان از مکان های واقعی الهام گرفته، همچنان محل بحث پژوهشگران است. شاید هیچ وقت نتوان با قطعیت گفت اودیسئوس واقعا از این سرزمین ها عبور نموده یا همه آن ها زاییده تخیل شاعر بوده اند. با این حال، شباهت توصیف های هومر با جغرافیای مدیترانه باعث شده این نظریه ها همچنان زنده بمانند و الهام بخش تاریخ دانان، باستان شناسان و علاقه مندان به اسطوره شناسی باشند.
حالا با نزدیک شدن به اکران فیلم ادیسه به کارگردانی کریستوفر نولان، این مکان ها بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفته اند؛ جاهایی که شاید مرز میان اسطوره و واقعیت را کمی باریک تر از همواره نشان دهند.
خواندنی ها
همه چیز درباره فیلم ادیسه نولان؛ از قصه و بازیگران تا تاریخ اکران
منبع: TheCollector
منبع: دیجیکالا مگ